Jung’un Psikolojik Tipleri: İçe Dönüklük, Dışa Dönüklük ve Dört İşlev

Jung Psikolojik Tipler’i neden yazdı

Jung kitabı Freud’dan ayrılışını izleyen yıllarda, kısmen zeki insanların aynı olgulara bakıp neden bu kadar farklı şeyler görebildiğini anlamak için yazdı. Freud’un nevrozu kişinin başkalarıyla ilişkileriyle, Alfred Adler’in ise kişinin kendi güç arayışıyla açıkladığını fark etti ve bunu bir mizaç farkı olarak ele aldı: biri dışa, öteki içe bakan.

Kitabın büyük kısmı tarihseldir. Jung iki tutumun karşıtlığını erken Hristiyan ilahiyatçılar, ortaçağ tartışmaları, Friedrich Schiller, Friedrich Nietzsche’nin Apolloncu ve Dionysosçu ayrımı ve William James’in yufka yürekli ve katı kafalı ayrımı boyunca izler, kendi sistemini ise son bölümlerde ortaya koyar.

İçe dönüklük ve dışa dönüklük

Jung için içe dönüklük ve dışa dönüklük ruhsal enerjinin aktığı yönü tarif eder. Dışa dönük kişi öncelikle nesneye, insanların, şeylerin ve olayların dış dünyasına yönelir. İçe dönük kişi ise öncelikle özneye, içsel tepkilere, fikirlere ve imgelere yönelir.

Bu, utangaçlık ve sosyallikle aynı şey değildir. İçe dönük biri sosyal açıdan becerikli, dışa dönük biri de sessiz olabilir; soru, her birinin yönünü ve enerjisini nerede bulduğudur. Jung herkesin iki tutuma da sahip olduğunu vurguladı. Biri genellikle baskın ve bilinçlidir, öteki ise arka planda ve bilinçdışında çalışır.

Dört işlev

Jung iki tutumun yanında bilincin dört temel işlevini tarif etti. Bunları kabaca şöyle özetledi: Duyum bize bir şeyin var olduğunu, düşünme ne olduğunu, duygu neye değdiğini, sezgi ise nereden gelip nereye gittiğini söyler.

Düşünme

Mantık ve kavramlarla yön bulma; doğruluk ve tutarlılığa göre yargılama.

Duygu

Değerlerle yön bulma; neyin kabul edilebilir, önemli ya da doğru olduğuna göre yargılama. Jung için duygu rasyonel bir değer yargısıdır, heyecanla aynı şey değildir.

Duyum

Somut olarak mevcut olanın duyular yoluyla algılanması.

Sezgi

Olasılıkların, bağlantıların ve gizli anlamların, çoğu zaman bilinçdışı yoluyla algılanması.

Jung düşünme ve duyguya rasyonel ya da yargılayıcı işlevler, duyum ve sezgiye ise irrasyonel ya da algılayıcı işlevler dedi; yani bunlar verileni değerlendirmek yerine kaydeder. Her çift karşıtlar oluşturur: Düşünmede güçlü biri duyguda daha az gelişmiş, duyumda güçlü biri de sezgide daha az gelişmiş olma eğilimindedir.

Sekiz tip ve aşağı işlev

İki tutumu dört işlevle birleştirmek Jung’un sekiz tipini verir: dışa dönük düşünme, içe dönük düşünme, dışa dönük duygu, içe dönük duygu, dışa dönük duyum, içe dönük duyum, dışa dönük sezgi ve içe dönük sezgi. Kişinin en çok güvendiği işlev baskın işlevdir; ikinci, destekleyici olanı yardımcı işlevdir.

Baskın işlevin karşısındaki işlev aşağı işlevdir. En az gelişmiş, en yavaş ve en duygusal olanıdır ve bilinçdışına en yakın olandır. Düşünmesi güçlü bir tip, duygu meselelerinde sakar ve kolayca bunalmış olabilir. Jung için aşağı işlev bir mahcubiyet kaynağıdır, ama aynı zamanda bilinçdışının ve yeni hayatın içeri girdiği kapıdır. Marie-Louise von Franz bu fikri aşağı işlev üzerine verdiği derslerde (1971) geliştirdi.

Jung ve Myers Briggs Tip Göstergesi (MBTI)

Jung’un tipolojisinin en bilinen torunu, Katharine Cook Briggs ile kızı Isabel Briggs Myers’ın 1940’lardan itibaren geliştirdiği ve ilk kez 1962’de Educational Testing Service tarafından yayımlanan Myers Briggs Tip Göstergesi’dir (MBTI). Dördüncü bir boyut, yargılama ve algılama ekledi ve INFJ ya da ESTP gibi on altı dört harfli tip üretir.

MBTI iş dünyasında ve koçlukta yaygın biçimde kullanılır ama araştırmacı psikologlar tarafından eleştirilir. Çalışmalar, pek çok kişinin testi tekrar yaptığında farklı bir tip aldığını ve insanları ya o ya bu kategorilerine ayırmanın çoğu özelliğin bir süreklilik üzerinde dağıldığı gerçeğini görmezden geldiğini ortaya koydu. Jung’un kendisi de tiplerinin insanları kutulara koymak için kullanılmasına karşı uyardı; onun için tipler bir etiket değil, yön bulma aracıydı.

Öte yandan dışa dönüklük bilimsel kişilik psikolojisinde hayatta kaldı. Bugün en çok araştırılan model olan Beş Faktör (Big Five) kişilik özelliklerinden biridir ve orada bir tip olarak değil sürekli bir boyut olarak ölçülür.

Sık sorulan sorular