Jung ve Freud: Dostluk, Ayrılık ve Temel Farklar

Nasıl tanıştılar

Jung, Freud’un Düşlerin Yorumu’nu çıkışından kısa süre sonra okumuştu ve kendi kelime çağrışım deneyleri Freud’un bastırma kuramını doğruluyor gibi görünüyordu. Psikanalizin akademik tıpta yaygın biçimde reddedildiği bir dönemde Freud’u yazılarında savundu. Nisan 1906’da Freud ona teşekkür etmek için yazdı ve bir mektuplaşma başladı.

Mart 1907’de Jung, Freud’u Viyana’da ziyaret etti. İlk konuşmalarının yaklaşık on üç saat sürdüğü anlatılır. Freud, Jung’a büyük değer veriyordu; bunun stratejik bir yanı da vardı: Jung Zürih’te saygın bir üniversite kliniğinde çalışıyordu ve Freud’un büyük ölçüde Yahudi olan Viyana çevresinin parçası değildi, dolayısıyla psikanalizin daha geniş kabul görmesine yardım edebilirdi.

1909 Amerika yolculuğu

1909’da Freud ve Jung, Sándor Ferenczi ile birlikte Massachusetts’in Worcester kentindeki Clark Üniversitesi’ne gitti; ikisi de orada konferans verdi ve fahri doktora aldı. Uzun deniz yolculuğu boyunca birbirlerinin rüyalarını analiz ettiler.

Jung daha sonra Anılar, Düşler, Düşünceler’de, Freud’un rüyalarından biri hakkında kişisel ayrıntı vermeyi otoritesini riske atacağı gerekçesiyle reddettiğini ve o andan itibaren dostluğun sonunun geldiğini hissettiğini yazdı. Jung’u kolektif bilinçdışı fikrine götüren çok katlı ev rüyasını da bu yolculukta gördü.

Artan gerilimler

1910’da Jung Uluslararası Psikanaliz Derneği’nin ilk başkanı oldu. Perde arkasında farklar büyüyordu. Jung bütün ruhsal enerjinin kökeninin cinsel olduğunu kabul edemiyordu. Freud’un kuşkuyla baktığı din, mit ve okült fenomenlerle ilgileniyordu; Jung, Freud’un ondan cinsellik kuramını okültizme karşı bir siper olarak sarsılmaz bir dogma hâline getirmesini istediğini hatırladı.

Kişisel gerginlikler de vardı. Freud, Jung’un yanında iki kez bayıldı: 1909’da Bremen’de ve 1912’de Münih’te; ikisi de en azından dolaylı olarak baba ile oğul arasındaki rekabete değinen konuşmalar sırasında.

Ayrılık

Belirleyici adım Jung’un sonradan Dönüşüm Sembolleri adıyla gözden geçirilen Libidonun Dönüşümleri ve Sembolleri (1911 ile 1912 arası) kitabıydı. Burada libidoyu cinsel dürtü olarak değil genel ruhsal enerji olarak yeniden tanımladı ve mitlerdeki ensest motifini kelimesi kelimesine değil sembolik olarak, yenilenme özlemi olarak okudu. 1912’de New York’taki Fordham Üniversitesi’nde verdiği derslerde bu görüşleri açıkça ortaya koydu.

Ocak 1913’te Freud kişisel ilişkilerini bitirmelerini önerdi ve Jung kabul etti. O yılın ilerleyen aylarında Jung başlıca psikanaliz yıllığının editörlüğünden, Nisan 1914’te de derneğin başkanlığından istifa etti. Freud kendi anlatımını “Psikanaliz Hareketinin Tarihi Üzerine” (1914) metninde verdi. Jung için ayrılığı, Kırmızı Kitap’a kaydettiği yıllar süren bir iç çalkantı izledi.

Freud ile Jung arasındaki temel farklar

İki sistemin pek çok ortak noktası vardır, her şeyden önce bilinçdışının bilinçli hayatı şekillendirdiği inancı. Başlıca farklar şunlardır:

Bilinçdışı

Freud: büyük ölçüde kişisel, bastırılmış istek ve anılardan oluşur. Jung: kişisel bir katman ile bütün insanların paylaştığı daha derin bir kolektif bilinçdışı.

Libido

Freud: cinsel enerji, ruhsal hayatın ardındaki dürtü. Jung: genel olarak ruhsal enerji; cinsel, yaratıcı, ruhsal ya da başka biçimler alabilir.

Rüyalar

Freud: bastırılmış isteklerin kılık değiştirmiş gerçekleşmesi. Jung: ruhun o anki durumunun bilinçli tutumu dengeleyen doğal, sembolik ifadeleri. Bkz. Jung ve rüyalar.

Din

Freud: çocukluk isteklerine dayanan bir yanılsama; Bir Yanılsamanın Geleceği’nde (1927) savunduğu gibi. Jung: ruhun gerçek ve önemli bir işlevi.

Yön

Freud: büyük ölçüde nedensel, şimdiyi geçmişle açıklar. Jung: aynı zamanda amaçsal; bir belirtinin ya da rüyanın ne için olduğunu ve nereye götürdüğünü sorar.

Gelişim

Freud: kişilik büyük ölçüde erken çocuklukta biçimlenir. Jung: gelişim ömür boyu, özellikle hayatın ikinci yarısında bireyleşme yoluyla sürer.

Yöntem

Freud: divan, serbest çağrışım ve aktarım analizi. Jung: genellikle yüz yüze, büyütme, imgelerle çalışma ve aktif imgelem; gerçi aktarım üzerine de kapsamlı yazdı.

Ayrılığın mirası

Freud birkaç yıl içinde iki önemli meslektaşını kaybetti: Alfred Adler 1911’de, Jung 1913’te ayrıldı. Psikanaliz ve analitik psikoloji kendi enstitüleri ve dergileri olan ayrı geleneklere dönüştü. Bugün ikisi de akademik psikolojiden çok psikoterapide ve beşerî bilimlerde etkilidir ve pek çok terapist her ikisinden de yararlanır.

Hikâye pek çok kez anlatıldı; aralarında John Kerr’in A Most Dangerous Method (1993) kitabı ve ona dayanan Tehlikeli İlişki (A Dangerous Method, 2011) filmi de var. İkisi de merkeze önce Jung’un hastası, sonra öğrencisi, daha sonra da yıkım ve dönüşüm üzerine fikirleri her iki adamı da etkileyen bir psikanalist olan Sabina Spielrein’ı koyar.

Sık sorulan sorular