Anima ve Animus: Jung’a Göre İçimizdeki Kadın ve Erkek

Anima ve animus nedir?

İki kelime de Latincedir. Anima ruh ya da nefes, animus ise tin ya da akıl anlamına gelir. Jung bunları, kişinin cinsiyet rolüne uymadığı için bilinçli olarak geliştirmediği nitelikleri taşıyan arketipsel bir figür için kullandı. Bu figür erkekte kadınsı, kadında erkeksi olarak görünür.

Psikolojik Tipler’de (1921) ona ruh imgesi dedi ve onu persona’nın iç karşılığı olarak tarif etti: Persona dış dünyaya, anima ya da animus iç dünyaya bakar. Sonraki ve daha gelişmiş anlatımı “Ego ile Bilinçdışı Arasındaki İlişkiler” (1928) ile Aion’un (1951) “Syzygy: Anima ve Animus” başlıklı üçüncü bölümündedir.

Jung anima ve animusu gölge’den daha derin ve bütünleştirilmesi daha zor saydı. Gölge genellikle kişinin kendine ait olarak tanınabilirken, karşı cins figürü gerçekten başka gibi hissettirir.

Yansıtma ve âşık olmak

Öteki arketipler gibi anima ve animusla da önce yansıtma yoluyla karşılaşılır. Âşık olmanın ani büyüsü, zaten tanıdığın birini bulmuş olma hissi, Jung için bir iç imgenin gerçek bir insana yansıtıldığının klasik işaretiydi. Gerçek kişinin farklı çıkmasıyla sıklıkla gelen hayal kırıklığı, yansıtmayı geri çekmenin ve ötekiyle olduğu gibi karşılaşmanın parçasıdır.

Jung kişinin bu figürle bilinçdışı olarak özdeşleştiğinde ne olduğunu da anlattı. Onun ifadesiyle animanın ele geçirdiği bir erkek huysuz ve alıngan olur, animusun ele geçirdiği bir kadın ise katı, ödünç alınmış görüşlere sarılır. Bu tarifler sık alıntılanır ve aynı zamanda eserlerinin en çok eleştirilen kısımları arasındadır, çünkü döneminin cinsiyet varsayımlarını yansıtırlar.

Anima ve animusun dört evresi

Jung “Aktarımın Psikolojisi” (1946) metninde animanın gelenekten figürlerin adını taşıyan dört evresini çizdi. Yakın çalışma arkadaşı Marie-Louise von Franz daha sonra İnsan ve Sembolleri’nde (1964) animusun dört paralel evresini tarif etti.

Anima evre 1: Havva

Tamamen içgüdüsel, biyolojik bir kadın imgesi.

Anima evre 2: Helena

Hâlâ büyük ölçüde cinsel olan romantik ve estetik bir imge; Truvalı Helena’daki gibi.

Anima evre 3: Meryem

Ruhsal bir bağlılığa yükseltilmiş sevgi.

Anima evre 4: Sophia

Bilgelik; en derin anlama giden rehber.

Animus evreleri

Von Franz’a göre önce fiziksel gücün, sonra girişkenliğin ve planlı eylemin, sonra bir öğretmendeki ya da din adamındaki gibi sözün ve bilginin, en sonunda da ruhsal anlamın, iç hakikate götüren bir rehberin cisimleşmesi.

Syzygy: bir karşıtlar çifti

Jung anima ve animustan sık sık birlikte, bir syzygy, yani birbirine bağlanmış bir çift olarak söz etti; birleşmelerinin imgeleri olarak pek çok dindeki ilahi çiftlere ve simyanın kutsal evliliğine, coniunctio’ya işaret etti. Ona göre ruhta erkeksi ile kadınsının buluşması bütünlüğün ve Benlik’in merkezî bir sembolüydü.

Eleştiriler ve sonraki görüşler

Kavram, yirminci yüzyıl başının cinsiyet rollerini doğanın zamansız gerçekleri gibi ele aldığı için eleştirildi. Yeniden ele alış erken başladı. Emma Jung, Animus ve Anima (1957) adıyla toplanan denemelerinde bir kadının bakış açısından daha incelikli bir anlatım sundu.

Arketipsel psikolog James Hillman, Anima: An Anatomy of a Personified Notion (1985) kitabında animanın cinsiyetten bağımsız olarak her ruha ait olduğunu savundu. Polly Young-Eisendrath gibi feminist Jungcular kuramı daha da dönüştürdü. Bugün pek çok analist anima ve animusu biyolojik cinsiyete ya da sabit bir erkeksi ve kadınsı özellikler listesine bağlı olmayan, içimizdeki bilinmeyen ötekinin imgeleri olarak anlıyor.

Sık sorulan sorular