تخیل فعال: روش یونگ برای گفتوگو با ناخودآگاه
تخیل فعال روشی است که یونگ برای درگیر شدن آگاهانه با تصویرهای برآمده از ناخودآگاه پرورد: این‌که بگذاری یک چهره یا صحنه خودبهخود گشوده شود و سپس به آن همچون طرفی واقعی در گفتوگو پاسخ دهی. این روش در قلب کار درونی خود او و تحلیل یونگی جای دارد.
یونگ چگونه آن را کشف کرد
یونگ پس از جدایی از فروید، از اواخر ۱۹۱۳، تصمیم گرفت دیگر در برابر خیال‌پردازی‌ها و تصویرهای درونی‌ای که به او فشار می‌آوردند مقاومت نکند. خود را به درون آنها رها کرد، آنچه را می‌دید و می‌شنید نوشت و چهره‌هایی را که با آنها روبه‌رو می‌شد نقاشی کرد. یکی از مهم‌ترینشان فیلمون بود، پیرمردی با بال‌های مرغ ماهی‌خوار، که یونگ او را سرچشمه‌ای از بینش مستقل از ذهن آگاه خودش تجربه می‌کرد.
او این تجربه‌ها را در دفترهایی که به «کتاب‌های سیاه» معروف‌اند و سپس در کتاب سرخ ثبت کرد، که تنها در سال ۲۰۰۹ منتشر شد. او در «The Transcendent Function»، که در سال ۱۹۱۶ نوشته شد اما تنها در ۱۹۵۷ منتشر شد، این روش را به‌طور نظری توصیف کرد. نخستین بار نام تخیل فعال را در سخنرانی‌های سال ۱۹۳۵ خود در کلینیک تاویستاک لندن به کار برد.
تخیل فعال چگونه کار می‌کند
یونگ هرگز راهنمای گام‌به‌گامی ننوشت، اما همکارانش نوشتند. ماری لوئیز فون فرانتس چهار مرحله را توصیف کرد و Encounters with the Soul باربارا هانا (۱۹۸۱) نمونه‌های فراوانی به دست میدهد. به‌طور خلاصه:
- ۱. آرام کردن ذهن
- کنار گذاشتن افکار پرمشغله‌ی ایگو و پذیرا شدن، اغلب با آغاز از یک تصویر خواب، یک حال یا چهره‌ای که ذهن را به خود مشغول کرده است.
- ۲. گذاشتن که تصویر بیاید
- اجازه دادن به تصویر که خودبهخود حرکت کند و تغییر کند، و تماشای آن بی‌آن‌که به جهتی وادارش کنیم یا زود تحلیلش کنیم.
- ۳. شکل دادن به آن
- نوشتن گفتوگو، نقاشی، مجسمه‌سازی، رقص یا هر شیوه‌ی دیگری برای بیان آنچه پدیدار میشود، تا ملموس شود.
- ۴. گرفتن موضع اخلاقی
- ایگو همچون خودش پاسخ میدهد: پرسش می‌کند، اعتراض می‌کند، تصمیم می‌گیرد و برای زندگی واقعی نتیجه می‌گیرد. برای یونگ همین گام است که فرایند را دگرگون‌کننده می‌کند و نه صرفاً زیبایی‌شناختی.
تخیل فعال، خیال‌بافی و تجسم هدایت‌شده
در خیال‌بافی ایگو همراه خیال شناور است و منفعل می‌ماند. در تجسم هدایت‌شده کس دیگری فیلم‌نامه را فراهم می‌کند. تخیل فعال با هر دو فرق دارد: تصویرها خودبهخود از ناخودآگاه می‌آیند و شخص آگاه به‌طور کامل و مسئولانه در صحنه شرکت می‌کند.
همچنین با بسیاری از شکل‌های مراقبه، که هدفشان خالی کردن ذهن است، فرق دارد. تخیل فعال عامدانه با آنچه پدیدار میشود درگیر میشود. و برخلاف خواب آگاهانه (lucid dreaming)، در بیداری رخ میدهد و آگاهی معمولی در سراسر آن حاضر است.
شکل‌های خلاقانه‌ی تخیل فعال
خود یونگ با واژه، رنگ و سنگ کار می‌کرد. کاربران بعدی این روش را در جهت‌های بسیاری گسترش دادند: هنردرمانی؛ درمان با بازی شن، که تحلیلگر سوئیسی، دورا کالف، بر پایه‌ی «تکنیک جهان» مارگارت لونفلد پرورد؛ و حرکت اصیل (authentic movement)، شکلی از رقص‌درمانی که مری استارکس وایت‌هاوس آغاز کرد. Inner Work رابرت ای. جانسون (۱۹۸۶) این روش را برای خوانندگان عام در دسترس کرد.
احتیاط‌ها
یونگ هشدار داد که تخیل فعال بازی بی‌خطری نیست. مواد ناخودآگاه می‌توانند نیرومند باشند و برای کسانی که احساس خود شکننده‌ای دارند یا در معرض روانپریشیاند این روش میتواند طاقت‌فرسا باشد. او توصیه می‌کرد آن را در چارچوب یک رابطه‌ی تحلیلی تمرین کنند.
اگر تصویرها ترسناک، مزاحم یا رهاناشدنی شدند، عاقلانه است که دست نگه دارید و از یک درمانگر واجد صلاحیت کمک بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
تخیل فعال به زبان ساده چیست؟
راهی است برای گفتوگو با تصویرهای درونی خودت در بیداری: میگذاری چهره یا صحنهای پدیدار شود و خودبهخود پیش برود، و سپس آگاهانه به آن پاسخ میدهی، اغلب با نوشتن گفتوگو.
تخیل فعال را چگونه شروع کنم؟
نویسندگان یونگی معمولاً پیشنهاد میکنند از یک تصویر خواب یا حالی نیرومند آغاز کنی، آرام بنشینی، بگذاری تصویر بیاید و تغییر کند، و آنچه رخ میدهد و آنچه در پاسخ میگویی را بنویسی. آرام شروع کن و اگر آزارنده شد دست نگه دار.
آیا تخیل فعال بیخطر است؟
برای بیشتر آدمها، اگر با ملایمت تمرین شود، تمرینی تأملی است. با این حال خود یونگ هشدار داد که میتواند مواد ناخودآگاه نیرومندی را برانگیزد و برای همه مناسب نیست، بهویژه برای کسانی که در معرض روانپریشیاند. کار با یک تحلیلگر باتجربه توصیه میشود.
کتاب سرخ چیست؟
کتاب سرخ (Liber Novus) دستنوشتهی بزرگ و مصوری است که یونگ از سال ۱۹۱۳ به بعد تخیلهای فعال خود را در آن ثبت و تصویرگری کرد. این کتاب دههها خصوصی نگه داشته شد و در سال ۲۰۰۹ منتشر شد.
تفاوت تخیل فعال و خواب آگاهانه چیست؟
خواب آگاهانه در خواب رخ میدهد، وقتی بینندهی خواب از خواب دیدنش آگاه میشود. تخیل فعال در بیداری رخ میدهد و تأکیدش بر گفتوگو و درگیری اخلاقی با تصویرهاست، نه کنترل آنها.
منابع و مطالعه‌ی بیشتر
- C. G. Jung، «The Transcendent Function» (۱۹۱۶/۱۹۵۷)، مجموعه آثار (Collected Works)، جلد ۸
- C. G. Jung، The Tavistock Lectures (۱۹۳۵)، مجموعه آثار، جلد ۱۸
- C. G. Jung، Mysterium Coniunctionis (۱۹۵۵ تا ۱۹۵۶)، مجموعه آثار، جلد ۱۴
- C. G. Jung، The Red Book: Liber Novus، ویراستار Sonu Shamdasani (۲۰۰۹)
- Joan Chodorow (ویراستار)، Jung on Active Imagination (۱۹۹۷)
- Barbara Hannah، Encounters with the Soul: Active Imagination as Developed by C. G. Jung (۱۹۸۱)
- Robert A. Johnson، Inner Work (۱۹۸۶)
آخرین بازبینی: ۱۲ آبان ۱۴۰۵. بر پایه‌ی مجموعه آثار یونگ و پژوهش‌های معتبر دانشگاهی نوشته شده است؛ خلاصه است، نه تعبیر.
